Powrót do listy artykułów

W obecnych czasach często porusza się temat zgrywania kaset VHS. Przez lata eksperymentowałem w tej dziedzinie i dzięki temu udało mi się osiągnąć bardzo dobrą jakość obrazu. W tym artykule chciałbym podzielić się moimi doświadczeniami.

Tanie i szybkie rozwiązanie?

Sprzedawcy często oferują kupującym szybkie i tanie rozwiązanie - grabbery USB, najczęściej pod nazwą "Easy CAP". Kosztują one zazwyczaj do 50zł i identyfikują się w systemie operacyjnym jako kamery, co umożliwia ich wykorzystanie w wielu aplikacjach.

Niestety muszę stwierdzić, że tego typu tanie grabbery nie nadają się do niczego (chyba że jako zabawka). "Easy CAP" oraz masa jego klonów pozwala bowiem na zgrywanie maksymalnie w rozdzielczości 640x480 - niżej niż europejski standard PAL - 720x576, zatem już na starcie tracimy na jakości. Sam obraz zaś ma mocno zniekształcony kontrast i kolory. Dźwięk ma mocne przestery. W dwóch słowach - tragiczna porażka.

Rozwiązanie dobre

Pomijając "profesjonalne" rozwiązania, bardzo dobrą jakość obrazu uzyskałem na kartach telewizyjnych. Trzeba mieć jednak na uwadze, że najlepiej współpracują one z systemem Windows XP, co może wiązać się ze zbudowaniem komputera specjalnie na potrzeby zgrywania.

Nie będę ukrywał, że mój proces zgrywania kaset VHS jest czasochłonny i skomplikowany, jednak opracowałem go metodą prób i błędów. Jego rezultaty są prawie idealne, wideo ma jakość niczym ze studia telewizyjnego i ma pełne 50 klatek na sekundę.

Budujemy stację do zgrywania kaset

Osobiście posiadam kartę z układem PHILIPS SAA7134, moim zdaniem właśnie takich należy poszukać, ponieważ zapewniają najlepszą jakość. Mój egzemplarz znalazłem pod nazwą KNC ONE TV (aczkolwiek gdzieś widziałem takie również z podpisem MEDION 7134 itp.), wygląda ona tak:

Niestety, karta posiada jedynie złącza antenowe. Aby podłączyć standardowe wideo za pomocą złącza kompozytowego lub S-Video, należy wyposażyć się w specjalny śledź:

Niestety, nie udało się mi takiego znaleźć, ale pod nazwą "Panel multimedialny" znalazłem na OLX panel z komputera Medion, który posiada takie same wtyczki, jak ten ze zdjęcia wyżej (prawdopodobnie Medion również produkował i stosował w swoich komputerach te karty telewizyjne). Niestety pomimo wyglądu, nie pasuje on do zatoki 5,25" i musiałem go przymocować za pomocą kleju na gorąco w kreatywny sposób.

Do obsługi takiej karty najlepszy będzie komputer z systemem Windows XP oraz program VirtualDub. Najlepiej, aby komputer posiadał dyski SATA i miał przynajmniej procesor Core 2 Duo - zgrywanie zabiera dosyć dużo zasobów sprzętowych. Sam program VirtualDub jest dosyć skomplikowany, jednak po odpowiednim ustawieniu powinien być niezawodny.

Przy okazji załączę do tego artykułu wersję VirtualDub, której używam oraz sterownik do mojej karty (i prawdopodobnie innych podobnych kart), który zdaje się działać najstabilniej. Linki znajdują się na dole strony.

Warto też wspomnieć o tym, że mimo posiadania przez program VirtualDub opcji kompresji wideo "w locie", najlepiej jest zapisywać wideo w "surowym" formacie bez kompresji, a dopiero później za pomocą programu HandBrake kompresować go do MPEG4 i usuwać przeplot. Da to znacznie lepsze rezultaty i wyeliminuje możliwość "klatkowania" obrazu spowodowanego przez obciążenie komputera w czasie zgrywania materiału. UWAGA! Do zapisu surowego obrazu potrzebny będzie szybki dysk twardy o dużej pojemności. W moim przypadku plik nieskompresowanego wideo o długości 3 godzin zajmował prawie 80GB. Oczywiście, po późniejszej obróbce miał on około 8GB, więc taki rozmiar ma jedynie plik "przejściowy".

Wybieramy magnetowid

Jeśli chodzi o wybór magnetowidu, najlepiej, aby był on z jak najwyższej półki. Sprzęty przystosowane do pracy z późniejszym formatem Super VHS cechują się lepszą ostrością obrazu przez obecne na nich złącza S-Video, w których w przeciwieństwie do złączy kompozytowych, sygnał jasności jest oddzielony od sygnału koloru.

W Polsce system SVHS był jednakże dosyć mało znany, a magnetowidy pracujące w tym systemie są bardzo drogie. Możemy zatem zastosować inny magnetowid, ale zadbajmy o to, aby miał on chociaż dużo głowic, i system dźwięku NICAM Stereo. Sam dysponuję raczej niskiej klasy magnetowidem PHILIPS, jednak z systemem NICAM Stereo.

Sam magnetowid powinniśmy regularnie czyścić. Głowicy nie można w żadnym wypadku czyścić wacikami lub patyczkami do uszu! Można w ten sposób uszkodzić delikatne zwoje w głowicy! Najlepiej jest nasączyć kartę papieru alkoholem izopropylowym, przyłożyć ją do głowicy i delikatnie obracać głowicą. Głowice zostawią na kartce brudny ślad, dlatego należy powtórzyć procedurę przykładając kartkę inaczej.

Konfigurujemy magnetowid

Każdy magnetowid jest inny. Aby poznać jego najlepsze ustawienia, należy wczytać się w jego instrukcję obsługo oraz poszukać o nim informacji na forach internetowych. Z racji, ze nie polecałem żadnego konkretnego modelu, mogę jedynie wspomnieć, że warto wyłączyć w magnetowidzie opcję zastępowania słabego sygnału niebieskim ekranem, aby obraz się nie "ucinał" jak tylko na kasecie pojawią się szumy.

Oprócz tego, mój magnetowid PHILIPS po zatrzymaniu odtwarzania kasety pokazuje obraz z ostatnio wybranego źródła. Ja ustawiam go zawsze na źródło AV1, ponieważ po zakończeniu odtwarzania pokazuje wtedy czarny ekran. Jeśli w magnetowidzie ustawię jako źródło jego tuner TV (magnetowidy posiadają tunery TV umożliwiające nagrywanie programów telewizyjnych), to wyświetla on na ekranie szum, przez co użytkownik może pomyśleć że odtwarzana jest nienagrana kaseta. Nie jest to ważne, ale zwracam na to uwagę.

Korektor podstawy czasu?

Nierzadko sygnał na kasecie utrwalony jest nieidealnie i przy odtwarzaniu skacze lub zanika. Sytuacja taka może mieć miejsce, kiedy poszczególne klatki wideo nie są zapisane w idealnej częstotliwości. Podczas odczytu karta telewizyjna lub telewizor gubi synchronizację, kiedy oczekiwał 50 klatek na sekundę, a w jednej sekundzie otrzymał ich 51, zaś w następnej 49. Taka sytuacja ma często miejsce.

Rozwiązaniem problemu może być zastosowanie korektora podstawy czasu, - ang. Time Base Corrector (TBC). Profesjonalne urządzenia są jednak niesamowicie drogie. Forumowicze jednak odkryli, że niektóre konsumenckie urządzenia nastawione do pracy z magnetycznymi nośnikami wideo są wyposażone w proste, ale w miarę skuteczne układy TBC. Przykładem takich urządzeń są nagrywarki DVD Panasonic z serii ES10 i ES15. Posiadam obie nagrywarki i potwierdzam te doniesienia - obraz przepuszczony przez nie przestaje skakać i robi się płynny!

Nie zawsze należy jednak stosować TBC. Niektóre magnetowidy - szczególnie SVHS lub przenośne kamery na kasety Hi8 posiadają ten układ same w sobie. Aby to zweryfikować, należy zapoznać się dokładnie z instrukcją urządzenia.

Jednak w przypadku zastosowania nagrywarek Panasonic ES trzeba zwrócić uwagę na kilka innych rzeczy.

Konfiguracja nagrywarki Panasonic ES

Przede wszystkim znaczenie ma do jakiego wejścia podłącza się magnetowid. Podobno układ TBC działa, jeśli magnetowid podłączy się do przedniego wejścia, bodajże AV4. Jak chodzi o wyjście, w europejskiej wersji najlepiej użyć SCART AV1. Użytkownicy forów donosili, że użycie innego wyjścia powoduje problemy ze skaczącą jasnością obrazu!

Jeśli chodzi o same ustawienia, należy zwrócić uwagę na:

• opcję AV-IN NR w menu Display -> Picture - włącza ona redukcję szumów, powinna być ustawiona na Off , aby nie wpływała na obraz,
• opcję Comb filter w menu Setup -> Picture - włącza ona filtr sygnału jasności i koloru, powinna być ustawiona na On , chyba że sprawia problemy,
• opcję Grey background w menu Setup -> Display - włącza ona szary ekran, jeśli sygnał na wejściu jest za słaby, jest to raczej niepożądane i powinno być ustawione na Off

Oprócz tego warto zweryfikować ustawienia wejść SCART, aby upewnić się, że jest prawidłowo ustawiony format wysyłania przez nie obrazu (złącza SCART mogą pracować zarówno jako złącza S-Video, jak i kompozytowe).

Konfiguracja programu VirtualDub

Są to ustawienia, które współpracują u mnie najlepiej. Aby uruchomić tryb zgrywania należy wybrać z menu File opcję Capture AVI...

Zakładka File

• Trzeba w niej jedynie wybrać plik, do którego program będzie zapisywać wideo, za pomocą Set capture file .

Zakładka Device

• Trzeba wybrać urządzenie za pomocą którego zgrywa się obraz.

Zakładka Video

• Zaznaczyć Preview, żeby mieć podgląd obrazu
• Zakładka Compression... , jak sama nazwa wskazuje, dotyczy kompresji. Najlepiej ustawić ją tak jak na zrzucie poniżej, wtedy program zapisuje obraz w formacie bezstratnym, który można będzie skompresować później za pomocą lepszych metod...

• Dodatkowo w zakładce jest opcja Set custom format... w której trzeba zweryfikować ustawiony format zgrywania. Format odpowiedni dla PAL jest pokazany na zrzucie poniżej

Zakładka Audio

• Zaznaczyć Enable audio capture , aby w ogóle nagrywać dźwięk
• Zaznaczyć Volume meter , aby program wyświetlał wskaźnik poziomu głośności. UWAGA! Karty telewizyjne z układem Philips 7134 co prawda mają układ odpowiedzialny za zgrywanie dźwięku, ale żeby mieć jego odsłuch podczas zgrywania trzeba podłączyć ją do karty dźwiękowej odpowiednim przewodem. Jeśli nie dysponuje się kartą dźwiękową lub takim przewodem, przynajmniej na dole ekranu będą pokazane słupki, dzięki którym będzie można wywnioskować, czy dźwięk dobrze się zgrywa. Nie zalecam zaznaczania Enable audio playback, ponieważ wtedy program może być niestabilny!
• W zakładce Compression... wyłączyć kompresję audio (jak na zrzucie poniżej)
• Na dole menu trzeba wybrać urządzenie do zgrywania dźwięku, najlepiej kartę telewizyjną

Zakładka Capture

• Najlepiej nie używać opcji Capture video, ponieważ (z tego co mi wiadomo) w programie VirtualDub są dwa tryby zgrywania (Debug mode i tryb normalny), ten właściwy, normalny, odpala się klawiszem F6
• W zakładce Settings... wpisać liczbę klatek na sekundę. Jako że wideo jest interpolowane to należy wpisać 25, jak na zrzucie poniżej
• Zakładka Timing... jest dosyć... Kontrowersyjna... Odpowiada ona za synchronizację wideo z dźwiękiem. Z moich doświadczeń ustawienia zależą od wielu rzeczy, więc najlepiej samemu poeksperymentować. Można też na początek spróbować ustawić tak jak u mnie. Niewłaściwe ustawienie skutkuje desynchronizacją audio z wideo.
• Zaznaczyć Show information panel - po prawej stronie pojawi się panel z informacjami o zgrywaniu. Należy monitorować Frames inserted (klatki wstawione w przypadku dostania przez program obrazu o mniejszej ilości klatek na sekundę niż to powinno być) i Frames dropped (klatki skasowane w przypadku dostania przez program obrazu o wyższej ilości klatek na sekundę niż to powinno być). Frames dropped nie powinno być w ogóle, a Frames inserted nie powinno być większe niż około 30 klatek na godzinę. Jeśli pokazują się duże wartości, to znaczy, że występują POWAŻNE problemy z synchronizacją obrazu.
• Zaznaczyć Show Status bar
• Zaznaczyć Autoincrement filename after capture , ponieważ domyślnie jeśli zapomni się zmienić pliku do którego nagrywało się poprzednio (w menu File), a rozpocznie się nowe nagrywanie, to program skasuje poprzedni plik i stworzy nowy o tej samej nazwie. W ten sposób straciłem kiedyś kilka godzin pracy...

To właściwie wszystko jak chodzi o konfigurację VirtualDub.

Obróbka nieskompresowanego materiału

Po pierwszym etapie zgrywania plik będzie wymagał dalszej obróbki.

Jak wiadomo, kasety VHS w standardzie PAL są nagrywane w 25 klatkach na sekundę z interpolacją, czyli tak naprawdę "w świecie cyfrowym" klatek na sekundę powinno być 50. W naprawieniu tego pomoże program HandBrake z odpowiednimi ustawieniami - to już wykonujemy na "współczesnym" komputerze, zalecam przepiąć do niego dysk z komputera, na którym zgrywało się oryginalny plik, ponieważ jego rozmiar będzie ogromny.

Konfiguracja programu HandBrake

Zakładka Dimensions

• Należy ustawić rozdzielczość odpowiednią dla PAL (720x576), ustawić limit rozdzielczości na 576p PAL SD i upewnić się, że nie są włączone żadne opcje przycinania krawędzi (domyślnie z jakiegoś powodu program chce u mnie obcinać kilka pikseli dolnej krawędzi).
  Uwaga! w przypadku chęci zamieszczenia materiału na YouTube, należy włączyć Allow upscaling , ustawić limit rozdzielczości na 720p i wpisać rozdzielczość 900x720. YouTube nie obsługuje rozdzielczości PAL 720x576 50 FPS i nasz film zostanie wtedy przekonwertowany do 640x480 30 FPS, przez co straci na jakości! Musimy zatem zmarnować trochę miejsca na dysku i przeskalować film do wyższej rozdzielczości, aby nie stracić na jakości.

Zakładka Filters

• Należy zaznaczyć dokładnie tak jak na zrzucie. Wyłączenie wykrywania interpolacji zmusi program do zastosowania algorytmu jej usuwania. Algorytm powinniśmy ustawić na Yadiff, a jego preset na Bob. Dzięki temu interpolacja zostanie skutecznie usunięta.

Zakładka Video

• Jeżeli dysponujemy kartą nVidia z funkcją enkodowania NVENC, można ją włączyć wybierając enkoder H.265 (Nvidia NVEnc), znacznie skraca to czas zapisywania filmu. Postscriptum: Opcja ta jednak w przeszłości przysporzyła mi pewnych problemów i jakiś czas temu przestałem z niej korzystać. Jeżeli nie dysponujemy kartą z enkoderem, lub nie chcemy z niego korzystać, to należy wybrać H.264 (x264).
• Zaznaczyć 50 klatek na sekundę i Constant framerate - zapewni to, że wideo będzie mieć stałe 50 klatek na sekundę.
• Wybrać Constant quality i ustawić na 20 - odpowiada to za poziom kompresji obrazu.

Zakładka Audio

• W tej zakładce należy wybrać format kompresji dźwięku. Najlepiej ustawić to tak jak u mnie, dla uzyskania wyższej jakości, ewentualnie można zmniejszyć nieco bitrate,

Ostatnie dwie zakładki są raczej nieprzydatne w przypadku zgrywania kaset. Dotyczą one oczywiście napisów i rozdziałów.

Po ustawieniu wszystkiego można kliknąć Start encode i oczekiwać na efekt pracy.

Zapraszam również do zapoznania się z pełnym efektem zgrywania na naszym kanale YouTube: link (oczywiście polecam włączyć rozdzielczość 720p50)

Pliki użyte w poradniku:

• VirtualDub 1.9.11
• Sterowniki karty KNC ONE TV (Windows XP)

Bibliografia i przydatne treści:

• Film o grabberach USB (YouTube)
• Poradnik kupowania magnetowidów
• Słowo o korektorach podstawy czasu
• Poradnik dotyczący ustawień nagrywarek DVD w zastosowaniu jako TBC
• Kompleksowy poradnik korzystania z programu VirtualDub
• Podobne notatki innego użytkownika zgrywającego kasety (NTSC)
• Strona VirtualDub
• Strona HandBrake